Een fopspeen is een losse speen van rubber of siliconen waarop je baby kan zuigen, zonder dat er voeding aan vastzit. Voor veel ouders is het een vertrouwd hulpmiddel om een huilende baby te kalmeren. Of het verstandig is om er een te gebruiken, hangt af van de leeftijd van je baby, de manier waarop je het inzet en de specifieke situatie van jouw kind.
Waarom baby’s zuigen aan een fopspeen
Baby’s hebben van nature een sterke zuigbehoefte, ook als ze niet hongerig zijn. Zuigen geeft hen een gevoel van rust en veiligheid. Een fopspeen voor je baby speelt in op die behoefte en kan helpen als je kindje huilt zonder dat voeding de oplossing is. Dat maakt het een praktisch hulpmiddel, zeker in de eerste maanden.
Bekend is dat zuigen op een speen de aanmaak van stresshormonen bij baby’s vermindert. Dat verklaart waarom een fopspeen zo snel kalmeert, zelfs bij pijn of onrust na een vaccinatie. Het is geen truukje, maar een fysiologische reactie die bij bijna alle baby’s werkt.
Voordelen van de fopspeen
- Kalmerend effect: een fopspeen helpt bij huilen, inslapen en onrust, zonder dat je baby extra voeding nodig heeft.
- Verlaagd risico op wiegendood: de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en meerdere kindergeneeskundige verenigingen vermelden dat het gebruik van een fopspeen bij het slapengaan samenhangt met een lager risico op wiegendood. De exacte oorzaak is nog niet volledig verklaard, maar de associatie is in meerdere onderzoeken gevonden.
- Zelf stoppen is makkelijker dan duimzuigen: een fopspeen kun je gewoon wegnemen. Een duim niet. Als je kind later moet stoppen, heb je met een speen meer controle.
- Alternatief voor voortdurend aan de borst hangen: sommige baby’s willen eindeloos zuigen. Een fopspeen kan de borstvoeding ontlasten zonder dat de voeding zelf er onder lijdt.
Nadelen en valkuilen
- Invloed op borstvoeding: geef een fopspeen niet te vroeg als je borstvoeding geeft. Laat de borstvoeding eerst goed op gang komen, wat doorgaans drie tot vier weken duurt. Eerder beginnen kan het aanleggen verstoren.
- Tandjes en kaak: langdurig gebruik van een fopspeen, zeker na het tweede levensjaar, kan de stand van de tanden en de ontwikkeling van de kaak beïnvloeden. Hoe langer en vaker een kind zuigt, hoe groter de kans op een open beet of uitstekende voortanden.
- Oorontstekingen: er zijn aanwijzingen dat baby’s die overdag veel aan een fopspeen zuigen, iets vaker oorontstekingen ontwikkelen. Beperk gebruik overdag als je dit risico wilt verkleinen.
- Afhankelijkheid: sommige baby’s raken zo gewend aan de fopspeen dat ze ’s nachts huilen als hij uit hun mond valt. Dat levert slaapproblemen op voor het hele gezin.
Welke fopspeen kiezen?
Fopspenen zijn verkrijgbaar in siliconen of rubber. Siliconen is stevig, reukloos en makkelijk schoon te houden. Rubber (latex) is iets zachter en flexibeler, maar slijt sneller en kan bij sommige kinderen een allergie veroorzaken. Controleer de speen regelmatig op scheurtjes of verkleuring en vervang hem zodra je dat ziet.
De vorm van de speen maakt ook uit. Er zijn ronde, kersvormigesp en symmetrische (orthodontische) varianten. Welke het beste past, verschilt per baby. Probeer gerust een paar soorten uit. Wat de baby zelf accepteert, is uiteindelijk het meest praktisch.
Fopspenen zijn er in maten op basis van leeftijd, meestal verdeeld in 0 tot 6 maanden, 6 tot 18 maanden en 18 maanden en ouder. Gebruik altijd de maat die past bij de leeftijd van je baby. Een te grote speen past niet goed en een te kleine kan een veiligheidsrisico vormen.
Hoe gebruik je een fopspeen veilig?
Kies altijd een speen met een schild dat minstens 4 cm breed is, zodat je baby hem niet in zijn geheel in de mond kan stoppen. Het schild hoort ventilatieopeningen te hebben. Bevestig de speen nooit met een touwtje of koord om de nek of pols; dat is een verstikkingsgevaar.
Steriliseer een nieuwe fopspeen altijd voor het eerste gebruik. Daarna volstaat dagelijks schoonmaken met warm water en zeep, of in de vaatwasser. Poets de speen nooit schoon door hem zelf in je mond te steken: dat brengt bacteriën van jou over op je baby. Smeer er ook nooit honing of suiker op om hem aantrekkelijker te maken, zeker niet bij baby’s jonger dan één jaar.
Wanneer stoppen met de fopspeen?
De meeste professionals raden aan om de fopspeen te beperken rond de leeftijd van zes maanden en te stoppen voor het tweede verjaardag. Na die leeftijd neemt de kans op tandheelkundige gevolgen toe. Stoppen gaat het makkelijkst als je geleidelijk het gebruik beperkt: eerst overdag, daarna ook ’s avonds. Koud turkije werkt ook, maar vraagt meer doorzettingsvermogen van ouder en kind.
Een fopspeen is voor veel baby’s een fijn en veilig hulpmiddel, zolang je het op de juiste manier en op de juiste leeftijd inzet. Het is geen wondermiddel, maar voor een huilende baby op het juiste moment precies wat nodig is.
